Welke therapie past bij mij?

Het vinden van de juiste therapie is geen gemakkelijke opgave. Er zijn veel verschillende vormen en niet iedere vorm is toepasbaar op elk probleem. Bovendien is de zoektocht naar goede hulp niet eenvoudig en beland je meestal pas na heel wat omwegen en wachttijden op de juiste plek. Met deze blog hopen we jou (weer) een duwtje in de goede richting te geven!

Uit eigen ervaring weet ik dat het vinden van passende hulp een echte rotklus is. De opties zijn oneindig en omdat iedereen verschillend is, bestaat er nou eenmaal niet zoiets als één therapie die de beste oplossing biedt voor één bepaald probleem. Waar de een de voorkeur zal geven aan een diepgaand gesprek, gaat de ander liever aan de slag met een klodder klei. We moeten onszelf dus niet de vraag stellen wat de beste therapie is, maar waar wijzelf precies nood aan hebben.

Om door al deze bomen het bos te kunnen zien, leggen we in deze blog een aantal therapievormen voor je uit. In onderstaand schema vind je een overzicht van de voornaamste therapieën van dit moment. Houd er echter rekening mee dat dit schema geen volledige opsomming is, want daarvoor is de lijst van mogelijkheden te lang en de lengte van mijn mensenleven te kort. Wat ik wel ga doen is een overzicht schetsen van de twee bekendste therapieën, namelijk: de cognitieve gedragstherapie (CGT) en de psychodynamische therapie (PDT) en een aantal therapieën die daar uit voortgevloeid zijn.

Daarnaast vroegen we jullie eerder deze week of er therapieën zijn waarover jullie meer zouden willen weten. Guess what? De suggesties bleven binnenstromen en vielen toevallig ook nog eens allemaal onder CGT en PDT. Opvallend was ook de vraag naar EMDR, maar omdat dit eerder een techniek dan een vorm van therapie is, hebben we besloten hier in een latere post nog op terug te komen. Al jullie tips gaven ons in ieder geval voldoende inspiratie om er iets van te maken.

Here we go!


Een overzicht van de verschillende therapievormen. De therapieën gemarkeerd in het blauw komen in deze blog aan bod.

I. Psychoanalytische en psychodynamische therapieën

De psychologie heeft de afgelopen eeuwen heel wat stromingen gekend, waarvan ongetwijfeld de bekendste de psychodynamische psychotherapie is. Deze stroming vormt als het ware de basis voor vele andere theorieën en kwam in de schijnwerper te staan toen Sigmund Freud aan het einde van de 19e eeuw de psychoanalyse ontwikkelde. In de psychoanalyse gaat men ervan uit dat ieder mens een onbewuste, onderbewuste en bewuste 'ik' heeft en dat ze allemaal bepalend zijn voor hoe iemand zich gedraagt.


Inmiddels zijn we alweer een dikke eeuw verder en staat Freud’s psychoanalyse beter bekend als de psychodynamische therapie. Het doel van deze therapie is om meer inzicht te krijgen in jezelf door op zoek te gaan naar je on(der)bewuste gevoelens en gedachten (bijvoorbeeld nare jeugdherinneringen). Het idee erachter is dat je hierdoor de achtergrond van je problemen beter leert kennen, waardoor je er na verloop van tijd mee om leert gaan of ze zelfs leert verwerken. Uiteindelijk zal het niet alleen leiden tot een verbreding van je zelfkennis, maar krijg je ook meer controle over je gedrag in je relaties met anderen.

Kenmerken

Ervaringen uit het verleden (en de daarbij behorende (on)bewuste betekenissen die je daaraan geeft) staan centraal

Je gaat opzoek naar terugkerende thema’s en patronen

Focus op interpersoonlijke relaties

De relaties die jij in je vroege ontwikkeling met anderen had zijn bepalend voor hoe jij je opstelt in je huidige relaties, je verwachtingen en je zelfbeeld

Onderzoek naar wensen, dromen en fantasieën

Behandeling

Tijdens de behandeling ga je samen met je therapeut op zoek naar je on(der)bewuste innerlijke conflicten. Dit doe je door concrete situaties en interacties te bespreken. De therapeut zal zijn/haar best doen om jouw gevoelens en emoties omhoog te halen. Het kan dus goed zijn dat er tijdens dit proces pijnlijke herinneringen worden opgehaald. Technieken voor het verwerkingsproces van deze emoties kunnen soms ook bestaan uit onder andere hypnose of EMDR, maar je beslist zelf of je dit wel of niet wil doen. De duur en de frequentie van de therapie hangen af van het type probleem en zullen dus voor iedereen anders zijn.

Voor wie?

Omdat PDT de basis legt voor veel andere vormen van therapie, is de behandeling geschikt voor zeer uiteenlopende problematieken.


II. Mentalization-Based Treatment

Daar de psychodynamische benadering je gevoelens en emoties onderzoekt, verklaart en behandelt vanuit je onbewuste, werken andere therapieën vooral rond het begrijpen van je gedrag, gedachten, gevoelens en intenties. Wanneer dit jou meer aanspreekt, dan zou de mentalisatie gebaseerde therapie (MBT) een oplossing kunnen bieden. MBT leek in eerste instantie vooral een effectieve behandeling te zijn voor mensen met borderline, maar wierp in de afgelopen jaren ook zijn vruchten af bij mensen met andere persoonlijkheidsstoornissen. Het kan een gunstige behandeling zijn als je jouw greep op jezelf en jouw relaties met andere soms lijkt te verliezen.

Kenmerken

Focus op het ‘mentaliserend vermogen': het vermogen om het eigen gedrag en dat van anderen te begrijpen vanuit het ‘achterliggende’

De bewustwording van jouw handelen, gevoelens en gedrag staan centraal

Behandelt stoornissen in relaties, zelfbeeld, emotiehantering en impulsiviteit

Kan tot sterke afname leiden in zelfverwonding, suïcidepogingen en depressieve symptomen

Verbetert sociaal en interpersoonlijk functioneren

Behandeling

De therapie wordt aangeboden in verschillende vormen en maten. Zowel groepstherapie als persoonlijke begeleiding vallen onder de mogelijkheden. In beide gevallen worden bepaalde behandeldoelen vastgesteld en wordt er om de paar maanden via een vragenlijst gekeken naar de vorderingen. De duur van de behandeling is hier ook van afhankelijk. Een alternatief voor deze behandeling is dialectische gedragstherapie (zie punt VI.).

Voor wie?

Voor mensen met een borderline persoonlijkheidsstoornis

Voor wie moeite heeft met het begrijpen van zijn/haar gevoelens en waarbij andere behandelingen niet werkten

Mensen met onverklaarbare en extreme stemmingswisselingen

Mensen die door de overweldigende intensiteit van hun emoties te impulsief of direct reageren op hun omgeving met negatieve uitwerkingen als gevolg

III. Systeemtherapie

Begin jaren 50 werd systeemtherapie in het leven geroepen, nadat psychoanalyse niet geschikt bleek te zijn voor de behandeling van groepen. De theorie van systeemtherapie luidt als volgt: iedereen is onderdeel van een groep mensen (het systeem) en je positie binnen dat systeem is bepalend voor je gedrag. De meest voorkomende systemen zijn die van je gezin of de relatie met je partner. Tijdens de behandeling ligt de nadruk dus op de relaties tussen mensen onderling, maar ook op de mogelijke omgevingsfactoren zoals school, werk, religie en cultuur.

Kenmerken

Geschikt voor relatie en gezinstherapie

Focus op hoe problemen onderling in stand worden gehouden

Bewustwording van onderlinge reacties op elkaar en de daarbij behorende achterliggende gedachten en emoties

Het doorbreken van ongewenste gedragspatronen

Met als doel: relaties versterken


Behandeling In tegenstelling tot veel andere therapieën, volg je deze behandeling samen met leden uit jouw systeem. Dit kan je gezin zijn, je partner, of andere betrokkenen. Samen met de behandelaar ga je het gesprek aan over jouw plek in de groep ten opzichte van die van anderen en leer je hoe je jouw positie binnen het systeem kan verbeteren. Wil je nog een stapje verder gaan en ben je nieuwsgierig naar hoe jouw voorouders jouw systeem hebben beïnvloed? Dan zou je eventueel kunnen kijken naar contextuele therapie.

IV. Cognitieve gedragstherapie (CGT)

De combinatie van cognitieve therapie (het veranderen van jouw manier van denken en interpreteren) en de gedragstherapie (het veranderen van ongewenste gedragspatronen) resulteert tot de cognitieve gedragstherapie. Deze therapie heeft iets weg van psychodynamische psychotherapie, omdat er kort wordt stilgestaan bij jouw verleden, al gaat het bij CGT vooral om het heden en hoe je je huidige problemen het best kan aanpakken. Zo focust de behandeling zich op het verkrijgen van inzicht op je denkpatronen en hoe deze samenhangen met je gevoelens en gedrag. Samen met de therapeut ga je opzoek naar vastgeroeste denkpatronen en zal je d.m.v. denk-, doe- en gesprekstherapie deze patronen proberen te veranderen. Vanwege het snelle en succesvolle karakter is CGT een veelvoorkomende therapievorm op dit moment.

Kenmerken

Gedachten, gevoelens en gedrag zijn met elkaar verbonden

Focus op het veranderen van gedragspatronen die psychische en emotionele problemen in stand houden

Doorbreken van vastgeroeste patronen